Ươm mầm Quan họ

09/11/2018 08:56 Số lượt xem: 193
Nếu như một số loại hình dân ca khác, việc trao truyền cho thế hệ trẻ gặp nhiều khó khăn thì Dân ca Quan họ Bắc Ninh lại được đón nhận một cách hào hứng bởi sự tâm huyết của các liền anh, liền chị, cùng niềm yêu thích của thế hệ măng non. Các CLB Quan họ măng non trong tỉnh lần lượt ra đời thu hút đông đảo thiếu niên, nhi đồng là một minh chứng về sự trường tồn và lan tỏa của Dân ca Quan họ Bắc Ninh trong cuộc sống hôm nay.

Ươm mầm Quan họ
Không khó để bắt gặp một em bé 5, 6 tuổi biết hát Quan họ tại các CLB Quan họ măng non ở Bắc Ninh. Thôn Kim Đôi, xã Kim Chân (thành phố Bắc Ninh) không phải làng Quan họ gốc nhưng những làn điệu Quan họ của thiếu niên, nhi đồng nơi đây vẫn được vang lên đều đặn hàng tuần trong những buổi sinh hoạt. Người ươm mầm Quan họ trên vùng quê của làng tiến sĩ này là bà Nguyễn Thị Thơm. Với tình yêu Quan họ cùng trách nhiệm gìn giữ vốn cổ quý báu ông, cha truyền lại bà đã kiên trì, cần mẫn bên lớp học để gieo mầm Quan họ trên quê hương. Xuất phát từ một nhóm các em thiếu niên, nhi đồng trong xóm được bà Thơm truyền dạy và yêu thích Quan họ, năm 2012 CLB Quan họ măng non thôn Kim Đôi ra đời có 12 thành viên. CLB được thành lập do bà Thơm làm chủ nhiệm với mong muốn tạo điều kiện truyền dạy cho thế hệ trẻ, giúp các em nuôi dưỡng tình yêu Quan họ ngay từ thời thơ bé. Với sự tâm huyết và lòng nhiệt tình của bà Thơm chỉ sau 3 tháng hoạt động sôi nổi, CLB đã thu hút được thêm nhiều thành viên mới ở hai trường Tiểu học và THCS Kim Đôi. Đến nay, CLB Quan họ măng non Kim Đôi đã có gần 30 thành viên sinh hoạt đều đặn vào chiều Chủ nhật hàng tuần. Đặc biệt hơn, CLB có thành viên mới 5 tuổi đã thuộc khá nhiều bài hát Dân ca Quan họ.

Các liền chị Quan họ măng non thành phố Bắc Ninh được tham gia dã ngoại tìm hiểu văn hóa Bắc Ninh.

Em Nguyễn Thế Truyền, lớp 9B, Trường THCS Kim Chân, thành viên CLB Quan họ măng non Kim Đôi chia sẻ: Quan họ đối với em như cuộc sống hàng ngày. Khi nấu cơm, dọn dẹp nhà cửa giúp bố, mẹ em cũng ca vài câu Quan họ. Những làn điệu mượt mà ấy như có chất kết dính với tâm hồn để tình yêu Quan họ trong em ngày càng lớn dần. Được học hát từ ngày đầu thành lập CLB nên Truyền có nhiều vốn Quan họ, là hạt nhân văn nghệ của lớp, của trường trong các dịp kỷ niệm. Truyền đã từng đạt giải đơn ca hát Dân ca Quan họ trong Hội thi “Tiếng hát họa mi” năm lớp 5.
Dự buổi sinh hoạt của CLB Quan họ măng non Kim Đôi, chúng tôi được nghe các liền anh, liền chị nhí ca những làn điệu Quan họ cổ: Xúc miệng ống đồng; Giăng già; Buôn bấc buôn dầu; Ăn ở trong rừng… và nhiều bài Quan họ lời mới như: Lòng mẹ ý con; Dòng sông tuổi thơ; Năm điều Bác dạy… Để có giáo án dạy các thành viên trong CLB, bà Thơm đã soạn một số bài Quan họ phù hợp, dễ thuộc, dễ hát. Từ CLB Quan họ măng non Kim Đôi đã có nhiều liền anh, liền chị tiếp tục theo đuổi đam mê thi đỗ vào Trường Văn hóa, Nghệ thuật và Du lịch Bắc Ninh như: Nguyễn Ngọc Anh, Nguyễn Thị Lê, Nguyễn Thị Liên…
Bà Nguyễn Thị Thơm, Chủ nhiệm CLB Quan họ măng non Kim Đôi cho biết: Việc thành lập CLB Quan họ măng non không chỉ góp phần gìn giữ, bảo tồn Quan họ mà còn tạo sân chơi bổ ích cho các em thiếu niên, nhi đồng sau những ngày học tập căng thẳng góp phần bồi đắp tâm hồn, tình yêu quê hương, đất nước, tình yêu với thầy cô, bạn bè trong mỗi bạn nhỏ. Tôi còn xây dựng quỹ khuyến học để khen thưởng, động viên các em thuộc và hát được nhiều bài Quan họ, đạt thành tích cao trong học tập, rèn luyện đạo đức tốt ở trường.
Đối với CLB Quan họ măng non thôn Lộ Bao, xã Nội Duệ (Tiên Du) đã hoạt động đều đặn 10 năm nay thì nơi đây thực sự là cầu nối tình yêu Quan họ cho thiếu niên, nhi đồng. Từ ngày đầu thành lập CLB chỉ có 14 học sinh tham gia đến nay thường xuyên có hơn 40 thành viên từ 5 đến 16 tuổi với sự chỉ dạy nhiệt tình, tâm huyết của các liền anh, liền chị như: Nguyễn Thị Hoàn, Đào Tiến Thống… Hàng tuần, vào tối thứ 7, CLB lại tập hợp tại Nhà văn hóa thôn để cùng nhau luyện hát những làn điệu Quan họ cổ như “Khách đến chơi nhà,” “Mười nhớ,” “Cây trúc xinh,” “Mời trầu,”... Đa phần khi tham gia CLB các thành viên đều thuộc và hát được hàng chục bài Quan họ lời cổ và lời mới. Theo liền chị Nguyễn Thị Hoàn, Chủ nhiệm CLB Quan họ măng non Lộ Bao, trước đây CLB chỉ là một lớp học nhỏ gồm các con, em trong gia đình, họ hàng, sau đó lan tỏa tới nhiều học sinh khác trong vùng muốn học hát Quan họ. Được sự ủng hộ của chính quyền địa phương, CLB Quan họ măng non Lộ Bao thành lập là niềm mong mỏi của những liền anh, liền chị và nghệ nhân trong vùng để Quan họ có người nối tiếp nghề chơi.
Các CLB Quan họ măng non được thành lập trên quê hương Bắc Ninh đã thực sự trở thành vườn ươm những tài năng Quan họ, nơi góp phần tích cực lưu giữ và phát triển những giá trị văn hóa của loại hình dân ca đặc sắc vùng Bắc Ninh-Kinh Bắc.
Để những mầm non Quan họ nảy nở
Từ trách nhiệm gìn giữ, bảo tồn của các cấp, ngành cùng sự nhiệt tình, tâm huyết của các liền anh, liền chị, đến nay trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh có hàng trăm CLB Quan họ măng non đã và đang hoạt động tích cực, trở thành sân chơi bổ ích cho thiếu niên, nhi đồng, nhất là trong dịp hè. Điểm chung của các CLB Quan họ măng non không chỉ học hát Quan họ mà đến đây sinh hoạt các em còn được liền anh, liền chị chia sẻ thêm về văn hóa ứng xử lịch thiệp, tao nhã của người Quan họ, từ đó góp phần giúp mỗi thành viên tự hoàn thiện nhân cách để hướng tới trở thành những liền anh, liền chị thực thụ trong tương lai. Các CLB còn khuyến khích thành viên chăm chỉ học tập tốt để trở thành con ngoan, trò giỏi bằng việc trích quỹ trao phần thưởng hàng năm cho những thiếu niên, nhi đồng có thành tích trong học tập.

Buổi sinh hoạt của CLB Quan họ măng non Kim Chân (thành phố Bắc Ninh).

Sau gần 10 năm Dân ca Quan họ Bắc Ninh được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, ở nhiều địa phương đã thành lập được CLB Quan họ măng non thu hút khá nhiều thiếu niên, nhi đồng tham gia góp phần quan trọng vào sự tiếp nối khôi phục và bảo tồn nghề chơi Quan họ vốn luôn chứa đựng những giá trị nhân văn sâu sắc. Đây chính là mô hình hiệu quả mà Bắc Ninh đã và đang đẩy mạnh thực hiện trong chương trình hành động bảo tồn, phát huy giá trị của di sản Dân ca Quan họ theo đúng cam kết với UNESCO. Bởi, những thành viên nhí của các CLB trong tương lai sẽ là hạt nhân nòng cốt để phát huy giá trị di sản Dân ca Quan họ Bắc Ninh.

Thực tế cho thấy, thời hiện đại với nhiều loại hình âm nhạc và giải trí thu hút giới trẻ thì việc đẩy mạnh truyền dạy Dân ca Quan họ cho thiếu niên, nhi đồng cần luôn có cách làm sáng tạo để thu hút được lớp trẻ tham gia. Các cấp, ngành và chính quyền địa phương cũng cần quan tâm hơn nữa về địa điểm, kinh phí khuyến khích, động viên những người truyền dạy để việc sinh hoạt được phong phú, đa dạng, qua đó góp phần không nhỏ nuôi dưỡng tình yêu với Dân ca Quan họ Bắc Ninh trong thế hệ trẻ.
Di sản Dân ca Quan họ Bắc Ninh có tiếp tục được gìn giữ, bồi đắp, trao truyền hay không chính là nhờ hành động cụ thể, thiết thực của các cấp, ngành, địa phương và những nghệ nhân, liền anh, liền chị đang ngày đêm cần mẫn, tâm huyết truyền dạy cho thế hệ măng non. Đây chính là nguồn mạch trong lành giúp cho di sản văn hoá quí giá ngày càng có sức sống mạnh mẽ trong thời kỳ hội nhập.

Minh Hường