Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương trong cộng đồng người Việt

12/04/2019 08:22 Số lượt xem: 2145
 Ngày 6-12-2012, tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ trở thành di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Di sản văn hóa ấy đã và đang tỏa sáng, lan rộng không chỉ ở Việt Nam mà còn nổi bật, tiêu biểu toàn nhân loại.

Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương biểu hiện tình cảm, sự tri ân công đức các Vua Hùng có công khai quốc, sinh dân nên được tổ chức trang trọng.

 

Ý nghĩa đặc trưng của tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương là ý thức nhớ về cội nguồn dân tộc “Ăn quả nhớ người trồng cây”, “Uống nước nhớ nguồn”; sự kết nối cộng đồng hình thành nên tính đại diện cộng đồng sâu sắc. Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương có không gian văn hóa rộng lớn, trải dài khắp cả nước, từ Bắc vào Nam, không có biên giới, không chỉ ở trong nước mà còn ở cả nước ngoài, nơi có cộng đồng người Việt sinh sống, tạo nên triết lý nhân văn sâu sắc, động lực tinh thần của dân tộc Việt Nam, hình thành nét đặc sắc của văn hóa nhân loại.
Đền Hùng, di tích Quốc gia đặc biệt, nơi đất thiêng Nghĩa Lĩnh, nơi thực hành tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương lâu đời nhất, quy mô nhất trong tiến trình phát triển của lịch sử dân tộc Việt Nam. Theo dòng chảy của thời gian và ký ức, trải qua bao biến cố, thăng trầm, di sản vẫn trường tồn và phát triển. Đó là sự hồi cố, kết tinh và tỏa sáng của văn hóa Lạc Việt - văn minh lúa nước - văn minh sông Hồng.
Nhằm bảo tồn và phát huy giá trị Di sản “Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương”,  kể từ khi được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, tỉnh Phú Thọ có những việc làm thiết thực. Đó chính là sự nghiêm túc không chỉ để bảo tồn, phát huy giá trị Di sản mà còn là thực hiện cam kết với UNESCO về bảo tồn Di sản văn hóa phi vật thể theo nội dung Công ước 2003. Tỉnh Phú Thọ đã nghiên cứu gắn kết Di sản văn hóa hát Xoan Phú Thọ với tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương để khôi phục nguyên gốc bản sắc di sản văn hóa, đưa hát Xoan vào phần nghi lễ hát thờ các Vua Hùng. Xây dựng các tour tuyến du lịch, gắn di sản với du lịch trải nghiệm văn hóa tâm linh vùng Đất Tổ Hùng Vương và các di tích lịch sử thờ Vua Hùng cùng các nhân vật thời Hùng trong cả nước. Đầu tư xây dựng Khu tưởng niệm các Vua Hùng, tu bổ tôn tạo các di tích thờ Hùng Vương và các nhân vật liên quan là người có công  giúp Vua Hùng dựng nước và giữ nước. Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương không chỉ là văn hóa tâm linh trong hệ thống thờ cúng tổ tiên, thờ những người có công, khai sinh ra quốc gia, dân tộc, mà còn mang ý thức quốc gia về lịch sử và tinh thần đại đoàn kết của cộng đồng người Việt. Đó chính là thông điệp văn hóa vùng Đất Tổ gửi tới cộng đồng các dân tộc Việt Nam.  
Năm 2019, Giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng được tỉnh Phú Thọ tổ chức cùng 3 tỉnh tham gia góp giỗ gồm: Cần Thơ, Nghệ An, Sơn La. Lễ hội diễn ra từ ngày 5 đến 14-4 (tức mồng 1 đến mồng 10 tháng 3 (âm lịch) với nhiều hoạt động văn hóa, thể thao diễn ra tại Khu di tích lịch sử Đền Hùng và thành phố Việt Trì (Phú Thọ). Trong đó chương trình khai hội được tổ chức ngày 12-4 (tức ngày 8-3 âm lịch). Phần lễ gồm: Lễ giỗ đức Quốc Tổ Lạc Long Quân và Lễ dâng hương tưởng niệm Tổ Mẫu Âu Cơ; lễ dâng hương tưởng niệm các Vua Hùng (ngày 10-3 âm lịch); lễ dâng hoa tại Bức phù điêu “Bác Hồ nói chuyện với cán bộ, chiến sỹ Đại đoàn quân tiên phong”; lễ rước kiệu về Đền Hùng do các xã, phường, thị trấn vùng ven di tích tổ chức; lễ dâng hương tại các di tích thờ Hùng Vương, các danh nhân, danh tướng thời Hùng Vương và tại các gia đình người dân (ngày 10-3 âm lịch). Năm nay từ ngày 1 đến ngày 5-3 âm lịch diễn ra lễ dâng hương của các huyện, thành, thị về Đền Hùng.
Các hoạt động văn hóa, thể thao được tổ chức trải dài từ Khu di tích lịch sử Đền Hùng đến thành phố Việt Trì: Hội trại văn hóa của các huyện, thị xã, thành phố trong tỉnh và trưng bày, quảng bá, giới thiệu sản phẩm đặc trưng của tỉnh Phú Thọ; liên hoan văn nghệ quần chúng và dân ca Phú Thọ tại Khu di tích lịch sử Đền Hùng; trưng bày hoa, cây cảnh tại thành phố Việt Trì; ngày hội sách Đất Tổ; hội thi gói bánh chưng, giã bánh giầy tỉnh Phú Thọ mở rộng; hội chợ thương mại và giới thiệu sản phẩm các vùng miền năm 2019 tại thành phố Việt Trì; hội thi bơi Chải truyền thống trên sông Lô… Các hoạt động thể dục, thể thao và trò chơi dân gian truyền thống: Bóng chuyền nam, cờ tướng, vật dân tộc, đẩy gậy, bắn nỏ; giải bóng đá phong trào tỉnh Phú Thọ; giải bóng chuyền các đội mạnh cúp Hùng Vương… Trong chương trình khai mạc lễ hội Đền Hùng năm 2019 sau lễ hội văn hóa dân gian đường phố và chương trình nghệ thuật sẽ tổ chức bắn pháo hoa.