Những “nghệ sĩ nông dân” đam mê gìn giữ nghệ thuật truyền thống

18/05/2020 20:28 Số lượt xem: 525
Quên đi mệt nhọc sau những giờ lao động, những “nghệ sĩ nông dân” ở các làng quê lại náo nức, rộn ràng tập luyện với tiếng đàn, tiếng sáo cùng các làn điệu dân ca sâu lắng, ngọt ngào để thỏa mãn niềm đam mê. Mỗi người một công việc khác nhau, nhưng họ đều chung một mong muốn đưa văn hóa truyền thống ông, cha truyền lại ngày càng gần hơn với đời sống đương đại.

CLB tuồng Tiến Bào và Tam Lư (thị xã Từ Sơn) trong một buổi diễn phục vụ người dân dịp lễ hội năm 2019.

Thực hiện giãn cách xã hội, CLB tuồng Tam Lư, phường Đồng Nguyên (thị xã Từ Sơn) cắt hết các buổi biểu diễn. Nhớ nghề, những thành viên trong CLB vẫn hàng ngày tự tập luyện vai diễn tại nhà. Vợ chồng nghệ sĩ Nguyễn Đức Tú, Nguyễn Thu Hương tâm sự: “Thường mấy tháng đầu năm, góc sân nhà chúng tôi rộn ràng tiếng đàn, tiếng hát của những “nghệ sĩ nông dân” trong CLB tuồng Tam Lư. Đây là khoảng thời gian mà khá nhiều chương trình lễ hội đầu xuân mời CLB tham gia biểu diễn. Nghỉ biểu diễn do dịch COVID-19, vợ chồng tôi dồn tâm huyết vào may mũ, áo, các phụ kiện, trang phục phục vụ cho các vở diễn sắp tới cho đỡ nhớ. Tuồng đã ăn sâu vào máu thịt mỗi người nên việc gìn giữ như một trách nhiệm cao cả với ông, cha”.

Hát tuồng không phải là môn nghệ thuật mới tại Tam Lư mà hình thành từ hàng trăm năm trước, trở thành nét văn hóa đặc trưng ở đây. Theo sự phát triển của xã hội, tuồng Tam Lư có thời kỳ lắng xuống, song những thế hệ đau đáu với truyền thống quê hương vẫn quyết tâm gìn giữ. Năm 1992, CLB tuồng Tam Lư được thành lập với 12 thành viên. CLB tích cực triển khai, dàn dựng, luyện tập các trích đoạn tuồng: “Kim Lân đưa đèo”; “Tiết giao đoạt Ngọc”; “Bà chúa học đàn”… và các vở tuồng truyền thống: “Nữ tướng Đào Tam Xuân”; “Sơn Hậu”; “Thần nữ hiến linh kỳ”; “Mộc Quế Anh dâng cây”… Ngoài ra CLB còn tham gia nhiều trích đoạn mẫu mực, các vở tuồng lịch sử, hiện đại cho các đơn vị bạn đạt chất lượng nghệ thuật.
Nằm gần trung tâm thị trấn Chờ (Yên Phong) nhưng mỗi ai khi bước qua cổng làng Ngân Cầu đều nghe được tiếng đàn, tiếng nhị, tiếng hát chèo dìu dặt. Khi công việc nhà nông tạm bớt bận rộn, những người lên ông, bà ở đây tập hợp nhau lại, học hát say sưa, nhiệt tình giống như thuở mười tám đôi mươi. Thời hoàng kim, chèo làng Ngân Cầu có tiếng khắp các địa phương trong và ngoài tỉnh. Họ từng có gánh hát đi khắp nơi biểu diễn đồng thời cũng giúp các địa phương khác thành lập đoàn chèo. Cuộc sống với nhiều biến đổi, chèo Ngân Cầu bị lắng xuống một thời đến năm 1998 những người yêu chèo nơi đây lại thành lập đoàn, quy tụ được gần 30 thành viên thường xuyên luyện tập. Đặc biệt trong đoàn có 4 cặp vợ chồng cùng tham gia, có gia đình cả 4 thế hệ gắn bó với đoàn chèo của làng. Đa số người dân Ngân Cầu đều biết hát chèo, vì thế khi đoàn chèo hoạt động sôi nổi trở lại đã tập luyện và diễn thành thạo các vở: Quan âm Thị Kính, Trương Viên, Lưu Bình-Dương Lễ, Tấm Cám… và nhiều vở chèo mới phù hợp với cuộc sống đương đại cũng được đoàn tập luyện và diễn thành công ở các hội thi, hội diễn không chuyên cấp tỉnh như: Cô gái sông Lam, Điều đọng lại sau chiến tranh, Kẻ gieo hạt… Từ khi thành lập, Đoàn chèo Ngân Cầu giành nhiều Huy chương Vàng, Bạc ở các hội thi, hội diễn. Người dân giờ có nhiều thú vui giải trí nên chèo cũng bớt đi khán giả, nhất là với lớp trẻ, nhưng với quê hương Ngân Cầu, chèo vẫn luôn có chỗ đứng. Cũng vì lẽ đó mà các thành viên trong đoàn như có thêm sức mạnh để kiên trì rèn luyện mong mang đến những đêm diễn xuất sắc phục vụ nhân dân. Các thành viên trong Đoàn chèo Ngân Cầu vẫn thường được người dân nơi đây trìu mến gọi là “nghệ sĩ nông dân”. Một số thành viên tóc đã bạc, mắt tuy mờ nhưng tình yêu với nghệ thuật chèo không giảm, vẫn tâm huyết truyền dạy cho thế hệ sau để tiếng trống chèo luôn vang vọng khắp làng quê.
Là Chủ nhiệm CLB Quan họ Dân ca Ba miền Bắc Ninh, chị Nguyễn Thị Thoan cùng hơn 30 thành viên hàng tuần vẫn say mê tập luyện từ những làn điệu dân ca Nam Bộ, dân ca ví dặm, đến hát chèo, Quan họ… Dù trời mưa, rét hay nắng nóng, thì mỗi tối thứ Ba hàng tuần, những thành viên trong CLB Dân ca Ba miền Bắc Ninh lại tụ họp đầy đủ để rèn cho nhau lời ca, tiếng hát. Có lẽ chính những nét độc đáo, tinh túy của những làn điệu dân ca đã tạo nên sức hút mạnh mẽ để mỗi thành viên trong CLB đều tự ý thức được rằng, cần phải gìn giữ và phát huy vốn văn hóa truyền thống quý báu của ông cha.
Cùng với nghệ thuật truyền thống tuồng, chèo, ca trù, trống quân, Quan họ được người dân ở khắp các thôn, làng trên quê hương Quan họ đang từng ngày tập luyện, biểu diễn phục vụ người dân thì những năm gần đây hát chầu văn cũng được phát triển ở một số địa phương do những người có niềm đam mê với di sản thực hành, gìn giữ.
Ông Nguyễn Đình Sáng, Phó Chủ nhiệm CLB Ca văn Chúc thánh Bắc Ninh, Phó Trưởng khoa Dân ca Quan họ (Trường Trung cấp Văn hóa Nghệ thuật và Du lịch Bắc Ninh) chia sẻ: Yêu thích hát văn từ khi còn bé, lớn lên dù theo chuyên ngành Dân ca Quan họ, nhưng tôi vẫn thường xuyên rèn luyện bộ môn này. Các thành viên trong CLB Ca văn Chúc thánh Bắc Ninh đều có niềm đam mê với hát văn mà tụ họp với nhau để tiện sinh hoạt, trau dồi vốn liếng, chia sẻ những làn điệu hát văn cổ, khó từ ông, cha để lại.
Năm 2016 “Thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt” đã chính thức được UNESCO vinh danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, nghệ thuật hát Chầu văn là loại hình diễn xướng tâm linh, là thành tố không thể thiếu trong nghi lễ hầu thánh của văn hoá thờ Mẫu. Nhận thức được tầm quan trọng của nghệ thuật hát chầu văn, những người yêu thích loại hình nghệ thuật này đã xác định được vai trò của mình trong việc bảo tồn và phát huy di sản nên dù cuộc sống hiện đại với nhiều guồng quay bận rộn họ vẫn dành thời gian, tâm huyết để học hỏi, rèn luyện.
Khi cuộc cách mạng 4.0 làm thay đổi cuộc sống thì nghệ thuật truyền thống đang ngày càng ít khán giả, nhưng với trách nhiệm và niềm đam mê những “nghệ sĩ nông dân” vẫn cần mẫn luyện rèn, trau dồi vốn liếng để tinh hoa nghệ thuật ông, cha không bị mai một.

Minh Hường