Bao dien tu Bac Ninh
Thứ sáu, 06/10/2017 - 08:46
Lối mở cho nghệ thuật múa rối nước làng Đồng Ngư
Nghệ thuật múa rối nước- đặc sản của nền văn minh lúa nước Việt Nam đang đối mặt với những khó khăn, thách thức trong quá trình bảo tồn và phát triển. Đặc biệt là trong bối cảnh mà các sản phẩm công nghệ giải trí tràn ngập như hiện nay. Trước tình hình đó, Đề án bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống múa rối nước làng Đồng Ngư (Ngũ Thái, Thuận Thành) vừa được thông qua tại cuộc họp UBND tỉnh là một tín hiệu mừng, mở lối đưa nghệ thuật truyền thống này đến gần hơn với công chúng đương đại.

Theo các nguồn sử liệu, Bắc Ninh là một trong những địa phương có truyền thống nghệ thuật múa rối của cả nước. Xưa kia trong tỉnh có 5 phường múa rối nước là: Đồng Ngư, Giáp Nhất, Bùi Xá, Thanh Long và Thịnh Lộc. Song do biến động của lịch sử, phần lớn phường rối nước dân gian đã thất truyền. Đến nay, cả tỉnh còn duy nhất làng Đồng Ngư, có phường múa rối nước đang hoạt động. So với các phường múa rối nước khác ở Bắc Bộ, phường múa rối nước làng Đồng Ngư có nét riêng là sử dụng nhạc cụ như: Trống, Tù và nhưng ấn tượng hơn cả là biểu diễn múa rối nước cùng với hát Dân ca Quan họ - di sản văn hóa đặc sắc của quê hương được đan xen giúp người xem thấy được chiều sâu văn hóa cũng như vẻ đẹp đặc trưng độc đáo của nghệ thuật múa rối nước trên đất Bắc Ninh văn hiến.

 

 

Nghệ nhân làng Đồng Ngư đang sửa quân rối chuẩn bị biểu diễn

 

Thời gian qua, mặc dù được sự quan tâm hỗ trợ của các cấp, ngành nhưng công tác bảo tồn nghệ thuật dân gian truyền thống múa rối nước làng Đồng Ngư vẫn đứng trước nhiều khó khăn, thách thức. Làng Đồng Ngư hiện còn hai phường rối hoạt động, một phường của làng duy trì và một phường của tư nhân. Các tiết mục biểu diễn rất đơn điệu, nhàm chán cho người xem. Quanh quẩn mãi chỉ hơn chục trò: Tễu dạo đầu, lấy cau, mời trầu, hát Quan họ, chăn trâu thổi sáo, cấy cày, múa rồng, chọi trâu, đánh cá úp nơm, câu ếch, cày bừa cấy hái, hát văn, rước kiệu, đánh đu. Nhiều tiết mục múa rối nước truyền thống không được phục dựng. Biểu diễn rối nước chủ yếu là những người nhiều tuổi, không thu hút được lớp trẻ tham gia. Số buổi diễn ít, chủ yếu thực hiện do sự giúp đỡ của các cơ quan chuyên môn; không gian biểu diễn múa rối bị thu hẹp, kỹ thuật về tạo hình con rối cũng không còn nhiều người có khả năng thực hiện; nhiều phong tục liên quan tới nghệ thuật múa rối cũng đã mai một…

 

Đề án bảo tồn và phát huy giá trị nghệ thuật múa rối nước làng Đồng Ngư, xã Ngũ Thái, huyện Thuận Thành vừa được UBND tỉnh thông qua với tổng kinh phí khái toán là 15 tỷ 680 triệu đồng. Thời gian thực hiện từ năm 2018 đến năm 2020. Nội dung tập trung thực hiện các nhiệm vụ cụ thể như: Hỗ trợ trang thiết bị và kinh phí hoạt động cho các phường múa rối nước; Lập hồ sơ khoa học và tư liệu hóa các tài liệu, hiện vật liên quan; đầu tư xây dựng trung tâm bảo tồn…

 

 

Làm gì để bảo tồn và phát triển múa rối nước trong thời kỳ hội nhập là câu hỏi được đặt ra từ nhiều năm nay. Mới đây, Đề án bảo tồn và phát huy giá trị nghệ thuật múa rối nước làng Đồng Ngư được UBND tỉnh thông qua nêu rõ từng nhóm giải pháp cụ thể. Trong đó nhấn mạnh những việc cần ưu tiên trước mắt là tăng cường tuyên truyền, giáo dục và biểu diễn giới thiệu quảng bá giá trị, vẻ đẹp của di sản trong cộng đồng; tôn vinh nghệ nhân và những người thực hành di sản. Tiếp đến là tiến hành nghiên cứu, sưu tầm, tư liệu hóa các tài liệu, hiện vật liên quan đồng thời tổ chức hội thảo khoa học làm sáng tỏ về giá trị múa rối nước Đồng Ngư. Trên cơ sở đó, xây dựng hồ sơ đề nghị Nhà nước công nhận nghệ thuật múa rối nước làng Đồng Ngư là di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia…

 

 

Biểu diễn múa rối nước làng Đồng Ngư phục vụ khán giả tại khu vực Tượng đài Lý Thái Tổ (thành phố Bắc Ninh).

 

Song cũng như nhiều loại hình di sản văn hoá phi vật thể, việc bảo tồn múa rối nước Đồng Ngư phụ thuộc rất nhiều vào sự quan tâm của các cấp, ngành cũng như sự chung tay góp sức của cả cộng đồng. Nhận thức và hành vi của các chủ thể sáng tạo, thực hành, sở hữu di sản giữ vai trò rất quan trọng. Trong đó, vai trò của các nghệ nhân làm con rối và điều khiển nghệ thuật múa rối nước là những nhân tố mang tính quyết định. Bảo vệ nghệ nhân, đồng nghĩa với việc bảo vệ di sản. Tuy nhiên, đến thời điểm hiện tại, cộng đồng làng Đồng Ngư chưa có nghệ nhân múa rối nước nào được vinh danh và chưa được hưởng bất kỳ chế độ gì của Nhà nước. Hiện Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch mới đang triển khai kế hoạch xét tặng.

Song song với công tác tôn vinh nghệ nhân, cần tổ chức mở các lớp truyền dạy nghệ thuật múa rối nước cho lớp trẻ. Trọng tâm là kỹ năng điều khiển con rối biểu diễn, phục dựng vở truyền thống, sáng tác vở, tích trò mới, làm con trò… Bên cạnh đó, quan tâm đầu tư xây dựng các thiết chế văn hóa và trang thiết bị phục vụ trực tiếp hoạt động biểu diễn như: Đầu tư phục dựng nhà thờ Tổ nghề, mua sắm trang thiết bị biểu diễn để phục hồi những tác phẩm truyền thống; xây dựng Trung tâm thực hành di sản ngay tại cộng đồng và khách du lịch…

Bài, ảnh: Thuận Cẩm
Top