Bao dien tu Bac Ninh
Thứ hai, 22/05/2017 - 16:25
Nghệ nhân trăm tuổi và tình yêu Quan họ
Một lần về với Hội Lim (huyện Tiên Du) và đến nhà nghe các nghệ nhân Quan họ thôn Duệ Đông nghe hát, tôi vô cùng ấn tượng với hình ảnh một cụ ông tóc bạc phơ, dáng người mảnh khảnh, nhưng vẫn cất lên những lời ca Quan họ cổ đầy nội lực và cảm xúc. Thế rồi sự tò mò, ngưỡng mộ đã thôi thúc tôi tìm gặp cụ-nghệ nhân Nguyễn Thừa Kế để được nghe cụ hát và trải lòng về tình yêu Quan họ.
Nghệ nhân Nguyễn Thừa Kế (áo đen) và lớp quan họ thiếu nhi Duệ Đông.

 

Sinh năm 1920, dù đã ngót trăm tuổi nhưng nghệ nhân Nguyễn Thừa Kế vẫn tinh anh lắm. Bí quyết của cụ chính là tình yêu, niềm đam mê Quan họ, nhờ đó mà tinh thần thoải mái, sức khỏe dẻo dai hơn. Trải lòng về “mối lương duyên” với Quan họ, cụ Kế nhớ lại: Làng Duệ Đông là một trong 49 làng Quan họ cổ, nổi tiếng khắp vùng. Năm 16 tuổi, tôi tham gia vào những công việc chung của làng, của hợp tác xã. Để quên đi những mệt mỏi công việc, mỗi khi nghỉ giải lao, mọi người thường ca những bài Quan họ cho nhau nghe. Bởi vậy, tôi được biết đến Quan họ nhiều hơn và ngày càng gắn bó với làn điệu này. Ngày đi làm, tối về lại đi chơi và ca hát Quan họ cùng các thanh niên trong làng.

Sau đó, cụ Kế tham gia khởi nghĩa, đóng góp công sức trong cuộc Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công. Khi xuất ngũ, cụ được bổ nhiệm làm cán bộ huyện nhưng nỗi niềm với Quan họ cứ mãi đau đáu không thôi. Sau khi về nghỉ hưu, năm 1980, cụ có thời gian và tâm sức để tiếp tục theo đuổi niềm đam mê của mình. Tuy nhiên, lúc này, thấy phong trào hát Quan họ lắng xuống, cụ cùng những người yêu Quan họ trong làng như cụ Nguyễn Văn Đắc (sinh năm 1923), Nguyễn Mậu Chùa, Nguyễn Khoa Ngung (hai cụ đã mất) vận động mọi người, đóng góp sức người, sức của thực hành, sinh hoạt và truyền dạy Quan họ.

Năm 1992, câu lạc bộ Quan họ làng Duệ Đông chính thức được thành lập mà cụ và nghệ nhân Nguyễn Văn Đắc đến nay vẫn là hạt nhân chính. Từ đó, với suy nghĩ ngày xưa các cụ đã dạy mình gì thì mình truyền dạy cho con cháu cái đó, cụ Kế và cụ Đắc dành hết tâm huyết để truyền dạy Quan họ.

Mỗi thứ 7 hàng tuần, chẳng kể trời mưa hay nắng, lớp học chưa khi nào vắng bóng người thầy già. Sau khi giao bài, hát mẫu cho những người trong câu lạc bộ Quan họ lớn tuổi, cụ lại dành ra một buổi, kiểm tra, uốn nắn từng lời ca, giọng ngân… của “học viên”. Khi lớp học trò của cụ đạt được đến giọng chuẩn, theo tiêu chí vang, rền, nền, nảy của người Quan họ, cụ giao nhiệm vụ cho các thành viên tiếp tục truyền dạy cho các lớp kế cận, đặc biệt là những em thiếu nhi.

Càng yêu Quan họ, cụ Kế trăn trở làm sao có thể góp phần nhỏ bé của mình vào bảo tồn và phát huy giá trị Quan họ. Theo cụ, Quan họ là tổng hòa các yếu tố như văn hóa, hành vi, hát… Lớp trẻ ngày nay thường chú trọng đến Quan họ thực hành, hiện đại, có sự hỗ trợ của âm thanh, nhạc đệm, lời mới. Các cháu ít quan tâm đến Quan họ cổ và cách chơi của người Quan họ. Bởi vậy, cụ đã truyền dạy bài bản cách chơi và một số lời Quan họ cổ cho các thành viên yêu Quan họ trong làng. Đến nay, một số thành viên trung tuổi trong câu lạc bộ Quan họ Duệ Đông đã học thành thục những giọng cổ khó này”.

Để Quan họ lan tỏa sâu rộng đến du khách thập phương, vào hội Lim hàng năm, cụ Kế thường hát trên sân khấu chính để mở màn cho chương trình hát đối đáp. Tối ngày 12 tháng Giêng (âm lịch), cụ cùng cụ Nguyễn Văn Đắc và một số thành viên trong câu lạc bộ Quan họ thôn Duệ Đông hát tại nhà với những bài Quan họ cổ phục vụ du khách gần xa. Những buổi hát canh diễn ra từ 8 giờ tối đến 12 giờ đêm như tái hiện không gian văn hóa Quan họ cổ xưa. Trong những ngày thường, chỉ cần có người muốn nghe, cụ đều tổ chức những canh hát tại gia để phục vụ bởi với cụ, hát còn là để thỏa lòng đam mê.

Là thế hệ kế cận của CLB Quan họ Duệ Đông, cô Nguyễn Kim Thanh, chủ nhiệm CLB cho rằng: “Nghệ nhân Nguyễn Thừa Kế gắn bó gan ruột với những làn điệu dân ca Quan họ và những thế hệ học trò. Cũng nhờ cụ Kế mà phong trào dạy và hát Quan họ ở Duệ Đông phát triển mạnh mẽ, nhiều lứa học trò hát hay, hát tốt thu hút đông đảo du khách khắp trong và ngoài nước. Qua đó, góp phần gìn giữ, bảo tồn và phát triển di sản của quê hương”.

Với tấm lòng, tình yêu và những việc làm thiết thực bảo tồn Quan họ, cụ Nguyễn Thừa Kế được UBND tỉnh phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Quan họ và nhận Bằng Khen “Vì sự nghiệp văn hóa Quan họ” của Trung tâm Nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc Việt Nam. Ở tuổi xế chiều nhưng cụ Kế luôn tâm niệm: “Quan họ như mạch máu chảy trong người, như hơi thở mỗi ngày, nên tôi sẽ hát, sẽ dạy đến khi nào cạn sức mới thôi”.

Ngọc Hải
Top