Bao dien tu Bac Ninh
Thứ sáu, 12/05/2017 - 08:07
Điều đặc biệt ở khu lăng mộ các vị vua triều Lý
Là một triều đại tạo nên bước ngoặt huy hoàng trong lịch sử dân tộc, có công khai sáng Thăng Long, mở mang nền văn minh Đại Việt nhưng nơi yên nghỉ của các vị vua triều Lý chỉ đắp đất, không dựng bia, đơn giản như mộ của những người dân thường. Đây là một điều rất đặc biệt trong lịch sử nước ta.

Các vua triều Lý không xây lăng mộ vì thương dân

Tương truyền, theo lời di huấn của đức vua Lý Thái Tổ trước lúc băng hà đã căn dặn các quan không được xây lăng bằng gạch, đá mà chỉ đắp bằng đất. Làm như thế có ba điều lợi: Thứ nhất, quân lính thời bình. Nếu có thương nhớ nhà vua thì gánh đất đắp lên. Lăng cao bao nhiêu thì quý bấy nhiêu. Thứ hai, khi lăng cao, cỏ mọc nhiều thì trâu bò ăn cỏ đấy, lớn béo cày ruộng tốt cho dân. Thứ ba, đây cũng là nơi vui chơi của các trẻ mục đồng, khi ngồi trên lăng vua thì biết tên vua, các em càng gần vua càng nhớ tới công ơn của bậc tiền nhân mà trở thành người tốt. Vì thế, theo lời truyền, lăng chỉ xây miếu rồi đắp đất lên trên. Đến thời Lê cũng đã tiến hành tu bổ các lăng vua triều Lý bằng cách đắp đất.

Sử gia Trần Xuân Hãn trong cuốn Sách nổi tiếng “Lý Thường Kiệt” từng nêu ý kiến sâu sắc: “Vương triều Lý là vương triều thuần từ nhất trong lịch sử nước ta”. Lại có câu “Lý Thái Tổ xuất thân học Phật/ Lấy đức lành dạy bảo dân yên/ Lẫy lừng, phạt Tống bình Chiêm/ Mấy trăm năm Lý, văn minh rạng ngời”. Là một triều đại ghi dấu nhiều chiến công chói lọi, tạo nên “thế nước thật vững vàng, vun đắp tình đoàn kết dân tộc” nhưng nơi yên nghỉ của các bậc minh quân thánh triết có công khai sáng Thăng Long, mở mang nền văn minh Đại Việt lại chỉ đắp đất giản dị. Đây là một điều rất đặc biệt trong lịch sử nước ta vì duy chỉ có các vua nhà Lý là không xây lăng cho mình. Tại sao lại có điều lạ lùng này? Các sử gia khẳng định rằng xuất phát từ tư tưởng thương dân, không muốn làm tốn kém tiền bạc, làm nhọc sức dân của vua Lý Thái Tổ-Lý Công Uẩn.

 

 

Đền Đô là một địa chỉ giáo dục truyền thống ý nghĩa cho nhiều cơ sở giáo dục trong cả nước.

 

Cả ngàn năm lịch sử qua đi với biết bao thăng trầm và những biến thiên thời cuộc nhưng nơi an nghỉ của các bậc minh quân triều Lý, tức Sơn lăng cấm địa (còn gọi khu Thọ Lăng Thiên Đức) dù chỉ là những ngôi mộ bằng đất đơn sơ, giản dị vẫn “trơ gan cùng tuế nguyệt”. Người dân địa phương, đời nối đời thay nhau quan tâm chăm sóc, giữ gìn và bảo vệ tôn nghiêm di tích. Những năm gần đây, Ban quản lý di tích lịch sử văn hóa phường Đình Bảng (thị xã Từ Sơn) đã quy hoạch, tu bổ hệ thống di tích Sơn lăng cấm địa: Làm đường bê tông vào từng lăng, xây tường bao bảo vệ, trồng lại cây báng, tạc dựng bia đá tưởng niệm, xây ở mỗi lăng một miếu thờ để nhân dân mỗi khi tới thăm các lăng vua và lăng mộ Lý Thánh Mẫu, lăng Nguyên Phi Ỷ Lan có nơi thắp hương tưởng niệm.

Tạo sự kết nối khu Sơn lăng cấm địa với Đền Đô

Từ Đền Đô, chỉ mất vài phút đi xe máy là đến nơi yên nghỉ của các vị vua triều Lý. Nằm cách khu dân cư sầm uất của phường Đình Bảng không quá xa nên khi đến đây hoàn toàn không có cảm giác u buồn của chốn mộ địa. Bao bọc xung quanh mỗi lăng vua là cánh đồng lúa xanh bát ngát, giữa khung cảnh thanh bình, tĩnh tại, gợi nhắc về một triều đại hưng thịnh, nhân văn và no ấm. Toàn bộ khu Thọ Lăng Thiên Đức hình bầu dục, rộng 180m, dài 1.400m gồm 11 lăng: Lăng Lý Thái Tổ (tức lăng Lòng Chảo); lăng Lý Thái Tông (tức lăng Cả); lăng Lý Thánh Tông (tức lăng Hai); lăng Lý Nhân Tông (tức lăng Ông Voi); lăng Lý Thần Tông (tức lăng Đường Gio); lăng Lý Anh Tông (tức lăng Đường Thuẫn); lăng Lý Cao Tông (tức lăng Thủ Sơn); lăng Lý Huệ Tông (tức lăng Long Trì); lăng Lý Chiêu Hoàng (tức lăng Cửa Mả); lăng Lý Thánh Mẫu (tức lăng Phát Tích); lăng Nguyên Phi Ỷ Lan (tức lăng Nương Dâu). Mỗi lăng có một người được dân làng cắt cử trông nom, hương khói. Ngoài cửa các lăng đều có tấm biển đề tên và số điện thoại của người được giao trông nom, tạo thuận lợi cho du khách vào thăm nếu chưa hẹn trước.

Lăng mộ và đền thờ các vị vua triều Lý là di tích Quốc gia đặc biệt với hệ giá trị vật thể và phi vật thể phong phú, đa dạng, nằm trong không gian văn hóa đặc sắc của vùng đất Kinh Bắc giàu truyền thống. Từ thế kỷ 19, sách “Bắc Ninh dư địa chí” đã khẳng định, đây là hệ thống di tích đế vương quan trọng hàng đầu của cả nước. Ngày 31-12-2014, hệ thống di tích này đã được Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định xếp hạng là “Di tích Quốc gia đặc biệt”.

 

 

Không gian thanh bình, thơ mộng ở lăng đức vua Lý Thần Tông (tức lăng Đường Gio).

 

Trong khi Đền Đô - nơi tôn nghiêm thờ phụng các đức vua thu hút sự quan tâm, thăm viếng của đông đảo nhân dân mọi miền Tổ quốc thì cách Đền Đô chỉ khoảng 800m về phía Đông là khu “Sơn lăng cấm địa” - nơi yên nghỉ của những người đã gây dựng nên một vương triều chói lọi trong lịch sử dân tộc lại chưa được nhiều du khách biết đến. Bà Ngô Thị Cúc, người có gần 30 năm trông coi lăng Lý Thái Tổ cho biết: Khách trong nước và Quốc tế hàng ngày về dâng hương ở Đền Đô khá đông nhưng rất ít người đến thăm lăng mộ của các Ngài. Mỗi năm chỉ có một vài đoàn đến đây mà chủ yếu là các nhà nghiên cứu văn hóa, lịch sử hoặc các nhà báo.

AHLĐ, NGND Nguyễn Đức Thìn, một người con Đình Bảng luôn đau đáu, tận tâm tận lực với việc bảo tồn, phát huy giá trị cụm di tích của quê hương chia sẻ: Thực tế, chỉ cần một buổi sáng, sau khi thăm Đền Đô, du khách di chuyển bằng xe máy hoặc ô tô du lịch 30 chỗ là có thể lần lượt tới thăm được toàn bộ các lăng vua cùng lăng Lý Thánh Mẫu Phạm Thị và lăng Nguyên Phi Ỷ Lan. Đến thăm từng lăng vua, du khách sẽ có thêm nhiều cảm nhận sâu sắc, thú vị về vương triều nhà Lý. Song, do hạn chế về mặt thời gian, lịch trình chuyến đi đã được sắp xếp chặt chẽ nên các đoàn khách thường ít đến thăm khu lăng mộ. Chính vì vậy, tại phòng truyền thống của Đền Đô có trưng bày một bộ ảnh giới thiệu chi tiết về khu Thọ Lăng Thiên Đức. Trong quá trình thuyết minh, chúng tôi cũng có chỉ dẫn, giới thiệu cụ thể để những vị khách nào quan tâm thì có thể đến tìm hiểu sâu thêm...

Lịch sử và nhân dân ta luôn đánh giá cao công ơn sâu nặng của vương triều Lý trong tiến trình phát triển dân tộc. Để tiếp tục bảo tồn, phát huy tốt giá trị khu di tích đặc biệt quan trọng này, cần thêm nhiều hoạt động quảng bá giới thiệu và có những chỉ dẫn, gợi mở, tạo sự kết nối mật thiết giữa đền thờ với khu Sơn lăng cấm địa từ đó thu hút, lôi cuốn du khách đến thăm viếng, tìm hiểu và làm giàu thêm giá trị di tích.

 

 

 

 

 

 

Bài, ảnh: Thuận Cẩm
Top