Bao dien tu Bac Ninh
Thứ ba, 17/07/2012 - 14:19
Liệt sỹ Phạm Khắc Thiêm và bài thơ cảm động
Từ lâu tôi vẫn canh cánh bên lòng về một bài thơ cảm động, sáng tác cách tròn một hoa giáp, viết về tấm gương anh dũng hy sinh của Phạm Khắc Thiêm nguyên Chính trị viên huyện đội Thuận Thành (Bắc Ninh) những năm đầu kháng chiến chống Pháp.

 Bài thơ ra đời đã lay động tâm hồn nhiều cán bộ chiến sỹ đảng viên và quần chúng cách mạng của thời kỳ máu lửa này. Nghệ thuật gieo vần, chuyển nhịp, lúc năm chữ lúc bảy chữ, khi lục bát rất linh hoạt, giọng thơ hao hao giống Hoàng Cầm. Không ít người bảo “Là thơ Hoàng Cầm” Nhưng tôi tìm trong các sáng tác của Hoàng Cầm (kể cả tuyển tập) đều không thấy. Hỏi một số anh em cùng hoạt động thời chống Pháp, mỗi người nhớ một vài đoạn, họ bảo có được nghe bài thơ ấy, nhưng nay quên nhiều rồi.

Bài thơ có khổ kết:

“... Anh là chiến sỹ

Đời không biết tên anh

Máu xương anh đã xây thành

Cho sông núi viết nêu danh muôn đời.

Khổ giữa có những câu đầy hình ảnh, cảm xúc:

Rừng Tam Á mùi hương thơm cỏ dại

Đồng Xuân Lâm bao cô gái dịu hiền

Chàng trai đẹp văn hoa thôn Ngũ Thái

Sóng dập dờn dòng Nguyệt Đức thân yêu”

Cuối bài nghe xé lòng xé ruột.

Trong buổi giao lưu thơ “Chào mừng 150 năm thành lập huyện Thuận Thành” tôi muốn tìm tòi về bài thơ từ lâu đã chiếm cứ hồn tôi. Thời gian như dòng sông, có thể cuốn trôi nhiều thứ. 60 năm không dài, song có cái rất quý lại lãng quên. Thuận Thành là nơi cửa ngõ Thủ đô, tiếp giáp đường 5 là điểm tựa then chốt giữa Khu III-Việt Bắc. Vì vậy kẻ thù rắp tâm triệt diệt. Từ năm 1947 đến đầu năm 1951 hầu hết địch tạm chiếm, nhiều nơi trở thành vùng trắng, nhiều cán bộ đảng viên - kể cả các cơ quan đầu não của huyện, phải tạm lánh sang Bắc Phần. Đêm đêm mới vượt sông len lỏi về bám dân bám đất gây dựng phong trào. Kẻ thù gây bao cảnh thê lương, tàn phá bắt bớ, giết hại... Tổn thất hy sinh của ta là rất lớn, rất xót xa, đau thương lắm nhưng cũng kiêu hùng lắm. Anh Phạm Khắc Thiêm, Chính trị viên huyện đội và không ít đảng viên, quần chúng trung kiên, đồng bào yêu nước sa vào tay giặc. Đòn thù vô cùng tàn bạo, có thể huỷ hoại thể xác con người nhưng không thể làm lung lay ý chí, ngược lại càng nung nấu căm thù, lòng quả cảm của những người cách mạng và nhân dân yêu nước. Bài thơ nhanh chóng lan toả khắp Thuận Thành và cả tỉnh.

Tôi vừa tâm tình, vừa đọc, dẫu chỉ là những khổ, những câu tôi nhớ. Và bày tỏ nguyện vọng mong các nhà thơ, mong... tất cả: Ai biết rõ tác giả và những gì liên quan, ai có thể nhớ toàn bài (hoặc còn bản gốc) xin cho tôi biết (hoặc gửi lên báo) xin cảm tạ.

Khi tôi kể một vài chi tiết và cảm nhận tôi coi là nền tảng ra đời của bài thơ và đọc, cả hội trường im phăng phắc, nhiều người rơi nước mắt. Ông Lưu Minh Hải 60 năm tuổi Đảng lên bắt tay tôi và hứa sẽ tìm tác giả, một số người khác nói rằng có biết, có nghe, nhưng đáng tiếc là không ai nhớ toàn bài, không ai khẳng định tác giả.

Ở đời có những điều kỳ lạ. Cái tưởng như không thể lại hoá ra có thể. Cái có ở ngay bên mình lại vô tình không biết, cứ mải miết kiếm tìm tận đâu đâu.

Một hôm tôi đang nghe buổi “Thơ và cuộc sống” thì anh cả tôi, ông Hoàng Đình Chiến năm nay vừa khao thọ 80, bước vào. Ông chẳng bao giờ nói chuyện văn chương, thậm chí chẳng muốn nghe. Ông thuộc lớp người “cổ” chỉ có “8 đứa con” nhân đôi thành 16, gần ba chục cháu, nên nói chuyện về cái cần câu cơm là rôm rả nhất, chuyện văn chương có vẻ xa  lạ.

Tôi bỗng thở dài: “Chán quá, có cái cần nhớ mà cả huyện quên” “Nhớ cái gì” ông cả hỏi tôi đã định lảng. Nhưng lại buột miệng: “Em đang đi tìm tác giả bài thơ từ ngày kháng chiến mà khó quá”. Vẻ trầm ngâm ông bảo: “Hay là bài Thuận Thành đau thương và anh dũng?” “Vâng trong bài thơ có câu ấy” mắt tôi sáng lên, hy vọng. “Thử đọc nhá” “Vâng. Bác đọc đi” thế là ông cụ đọc:

Anh sống đời cán bộ.

Cơm no đói thất thường

Sớm chiều lo chạy giặc

Đêm sương ngủ màn sương

Anh thương xót bến đò Hồ đục nước

Tháp chùa Dâu đổ nát/Đồi Kim Tháp điêu tàn

Anh rơi lệ nhớ nhung khu ái quốc

Xóm Thanh Bình phố Lạc Thổ tàn hoang

Và từ đấy anh xông pha hoạt động

Nuôi căm thù trong quần chúng nhân dân

Tạm xa lánh cuộc đời thơ mộng

Sống cuộc đời tranh đấu nặng gian nan

Thế rồi anh quả quyết/Coi nhẹ kiếp gió sương

Ôm nặng thù vạn kiếp/Anh dấn bước trên đường

Lòng anh trĩu nặng tình thương

Thương dân đói rét ruộng vườn xác xơ

Thương đàn em bé ngây thơ

Thương mẹ già đêm thức chờ anh

Thương thuyền Tổ Quốc điêu linh...

Đọc đến đây ông cụ lặng đi rồi... khóc

Tôi chấn tĩnh: hay. “Thương thuyền Tổ Quốc điêu linh” hay, bác đọc tiếp đi”

“Anh ấy chết thảm lắm. Anh Phạm Khắc Thiêm chính trị viên huyện đội đấy. Hồi ấy sau những trận đánh diệt Tề, trừ gian, phục kích gây cho địch tổn thất nặng nề. Bọn bốt Hồ, bốt Đậu cay lắm. Khi chúng bắt được anh Thiêm, biết đấy là người chỉ huy Việt Minh tài giỏi, dụ dỗ chán không được, chúng tra tấn anh man rợ lắm “Hồn anh mãi mãi còn cao cả/Tên anh muôn thủa chẳng phai tàn...” Bài thơ của Nguyễn Vinh. Trưởng ban thông tin huyện (đã mất) Còn dài. Tôi mừng quá: Thế thì đúng rồi. Ai ngờ bác nhớ được. Ông cụ nói: “Phạm Khắc Thiêm tài hoa lắm. Giỏi lắm, đầy ắp nghĩa tình với lính. Sao hồi ấy cán bộ họ nói hay thế, trước trận đánh mà ông Thiêm nói chuyện thì ai cũng hừng hực, sục sôi ý chí, muốn xung vào mũi đánh tung thâm, nghĩa là đánh vào sâu, phát triển, xục xạo, tiêu diệt địch đến cùng. Anh ấy mất, cả huyện thương tiếc. Nguyễn Vinh sáng tác bài thơ hôm đến đọc trước đại đội tôi, hầu như tất cả đều khóc. Nguyễn Vinh mắt sâu, lông mày sâu róm, miệng rộng đọc mà như khóc “Đường sự nghiệp anh tung hoàng tiến bước/Trong gian lao kinh nghiệm anh trưởng thành/Rủi một phút sa cơ anh thất thế/Súng hung tàn đã cướp mất đời anh.

Không phải chúng bắn. Anh tự sát. Anh muốn cho chúng biết thế nào là gan người chỉ huy quân cách mạng. Anh nhặt đâu được chiếc đũa rồi mài nhọn, nhằm đúng y.ế.t h.ầ.u m.ì.n.h.

Tôi viết đôi dòng dâng tặng bạn đọc. Tỏ lòng thương quý Phạm Khắc Thiêm cùng bao người con oanh liệt của đất Thuận Thành. Tỏ lòng trân trọng, tri ân bài thơ cảm động, tâm huyết, mang đậm chất hùng ca của nhà thơ Nguyễn Vinh quá cố. 

Hoàng Tiến
Top