Thi chơi tổ tôm điếm là một thú chơi thanh nhã có từ lâu đời, đây là loại hình giải trí khoa học mang tính chất thể thao trí tuệ, văn hoá, nhất là đối với người cao tuổi.

" /> Tổ tôm Điếm - Môn thể thao trí tuệ
Bao dien tu Bac Ninh
Thứ sáu, 02/04/2010 - 09:03
Tổ tôm Điếm - Môn thể thao trí tuệ
 

Thi chơi tổ tôm điếm là một thú chơi thanh nhã có từ lâu đời, đây là loại hình giải trí khoa học mang tính chất thể thao trí tuệ, văn hoá, nhất là đối với người cao tuổi.

Theo “Địa chí Hà Bắc” do Sở Văn hoá Thông tin tỉnh Hà Bắc xuất bản năm 1982, chơi tổ tôm là thú chơi mang tính chất giải trí và di dưỡng tinh thần đã có ở vùng Kinh Bắc- Bắc Ninh và Kinh đô Thăng Long từ thế kỷ thứ 18.

 

Tỉnh Bắc Ninh từ xa xưa đã là tâm điểm của vùng Văn hiến Kinh Bắc- một vùng đậm đặc các lễ hội truyền thống và văn hoá ẩm thực. Trong tác phẩm “Việt Nam phong tục”, cụ Phan Kế Bính (1875-1921) một Cử nhân Hán học uyên thâm, có tư tưởng tiến bộ cho biết: Vào những năm “hoà cốc phong đăng”, dân gian làm ăn thịnh vượng thì năm- mười năm có mở hội lớn một lần; tại các lễ hội này, sau khi đã phụng nghênh tế lễ thần thánh, thường có các trò hát xướng và bách hí: Hát chèo, hát tuồng, đánh vật, chọi gà, thả chim bồ câu, cờ bỏi, tổ tôm điếm, đốt cây bông v.v…

 

Các bậc cao niên vùng Nội Duệ- Cầu Lim cho biết: Trước cách mạng Tháng 8 năm 1945, vào cuối thập niên 30 của thế kỷ trước, Tổng đốc Bắc Ninh còn cho mở Hội Lim trong nhiều ngày; Phương ngôn xứ Bắc (NXB văn hoá dân tộc- 1997) còn ghi lại:

 

Hội Lim ai thấy chẳng thèm.

Tổ tôm bài điếm, giò nem thiếu gì.

Đồn rằng lại dệt cửi thi.

Cao lâu trăm thức, thiếu gì thức ngon.

 

Đến những năm cuối thế kỷ 20, bước vào thời kỳ đổi mới do Đảng Cộng sản Việt Nam khởi xướng và lãnh đạo; nhằm phát huy truyền thống và giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc, theo sự chỉ đạo của chính quyền địa phương, lần đầu tiên sau hơn 50 năm vắng bóng, tại Hội Lim năm 1993 môn thi chơi Tổ tôm điếm được tổ chức tại đình Đình Cả (xã Nội Duệ). Kể từ đó, phong trào chơi Tổ tôm điếm trên địa bàn huyện Tiên Sơn (nay là huyện Tiên Du và thị xã Từ Sơn) được khôi phục và phát triển tại nhiều Hội làng trong vùng. Đặc biệt, cùng với Dân ca quan họ, tổ tôm điếm cũng là một bộ môn tham gia thi chơi tại Ngày hội văn hoá các dân tộc Việt Nam tổ chức tại Đồng Mô (Hà Nội) đầu năm 2009.

 

Hiện nay đã có hàng chục Câu lạc bộ Tổ tôm điếm ở các huyện Tiên Du, Quế Võ, Thuận Thành, thị xã Từ Sơn, thành phố Bắc Ninh và 1 số địa phương thuộc tỉnh Bắc Giang. Các câu lạc bộ này được tổ chức và sinh hoạt thường xuyên, có quy chế hoạt động, có thể lệ thi chơi, đặc biệt là không chơi ăn tiền nên được chính quyền các cấp và nhân dân đồng tình ủng hộ.

 

Thực tế cho thấy các câu lạc bộ này không những góp phần làm cho sinh hoạt văn hoá phong phú, tạo sân chơi để nâng cao đời sống tinh thần cho nhân dân, đặc biệt là lớp người cao tuổi mà còn góp phần làm lành mạnh xã hội.

 

Từ năm 2007, bộ môn Tổ tôm điếm là 1 bộ phận trong CLB Người cao tuổi tỉnh. Do nhu cầu phát triển phong trào và tổ chức giao lưu giữa các câu lạc bộ, giữa các địa phương nên Ban liên lạc các CLB Tổ tôm điếm cấp huyện, thị xã, thành phố và cấp tỉnh đã được thành lập.

 

Nhằm phát triển đúng hướng loại hình văn hoá này đồng thời tạo điều kiện thống nhất thể lệ thi chơi và giao lưu; Trên cơ sở kế thừa có chọn lọc các thể lệ cũ không thành văn; bổ sung và nâng cao để phù hợp với yêu cầu xây dựng nền văn hoá trong giai đoạn mới; Đầu năm 2010, Ban liên lạc các CLB Tổ tôm điếm tỉnh đã ban hành bản “Thể lệ thi chơi Tổ tôm điếm” và tài liệu “Hướng dẫn về Tổ chức và hoạt động Trọng tài trong thi chơi Tổ tôm điếm”.

 

Thể lệ thi chơi Tổ tôm điếm nói chung tương tự thể lệ chơi Tổ tôm cổ điển. Tuy nhiên, quá trình tổ chức thi chơi tổ tôm điếm có nhiều điểm cơ bản khác tổ tôm cổ điển:

 

1- Tổ tôm điếm được tổ chức thi chơi công khai, khoa học và chặt chẽ tại hiện trường có sân chơi rộng rãi (khoảng 50 m2), cụ thể:

- Chủ điếm và các thành viên toạ lạc độc lập trong 5 ngôi điếm (5 ngôi chòi nhỏ).

- Trưởng ban Tổ chức cuộc thi chơi làm thủ tục khai mạc và phân công nhiệm vụ từng thành viên: Trọng tài (hoặc tổ trọng tài), người dẫn bài ngâm thơ, người chia bài, người cho cái và phân phối bài v.v…

- Phục vụ cuộc thi chơi được trang bị đầy đủ các phương tiện: Trống các loại, cờ hiệu các loại, thiết bị âm thanh, giá cắm bài v.v… 2 bộ tổ tôm in trên giấy đẹp, bìa cứng, kích thước lớn (20cm x 5cm) mỗi bộ 1 màu khác nhau.

Mặt sau mỗi quân bài in 1 câu thơ lục bát tương ứng.

 

2- Quá trình thi chơi tổ tôm điếm, ngôn ngữ thông tin chủ yếu không phải bằng lời nói bình thường mà sử dụng hệ thống tín hiệu bằng gõ trống, màu sắc các loại cờ và người giao dẫn bài ngâm thơ (nảy Kiều). Những hồi trống rộn rã, màu cờ rực rỡ, âm thanh trầm bổng ngâm thơ… góp phần tạo không khí sôi động, vui tươi tại các lễ hội. Có thể nói đó là linh hồn văn hoá- khoa học của Tổ tôm điếm.

 

3- Thi chơi tổ tôm điếm thể hiện sự văn minh, tính nghiêm túc trong việc thưởng và phạt; Tổ tôm điếm không mang tính chất cờ bạc sát phạt nhau: Mỗi người tham gia thi chơi phát huy tài trí, bảo đảm bí mật (nhất cao, nhì kín), đảm bảo nguyên tắc: Đủ bài, đủ “lưng”, sáng tạo xử lý các nước bài, nhanh chóng làm tròn bài và ù đúng thời cơ.

 

Sự tài trí hoặc khiếm khuyết của mỗi người thi chơi được thể hiện bằng số điểm thưởng hoặc phạt của mỗi ván bài và cả hội chơi.

 

Cuối mỗi hội chơi (mỗi hội khoảng 90 phút) mỗi điếm được xếp hạng và nhận phần thưởng tương ứng từ cao xuống thấp theo tổng số điểm đạt được.

 

Hy vọng, thi chơi Tổ tôm điếm sẽ góp phần phong phú và thành công trong Festival Bắc Ninh 2010.

 

Bộ môn Tổ tôm điếm - Câu lạc bộ Người Cao tuổi Bắc Ninh

Top