Bao dien tu Bac Ninh
Thứ hai, 12/02/2018 - 15:41
Nước Nga như một phần máu thịt của tôi!”
Đó là lời chia sẻ từ đáy lòng của một nhà văn lão thành, người đã dành cả cuộc đời tìm hiểu, dịch thuật các tác phẩm văn học Nga để giới thiệu với bạn đọc nước nhà, trở thành một trong những cây đại thụ của văn học dịch Việt Nam. Ông là nhà văn, dịch giả Hoàng Thúy Toàn, hiện đang nghỉ hưu tại khu phố Phù Lưu, phường Đông Ngàn, thị xã Từ Sơn.

Nhà văn, dịch giả Hoàng Thúy Toàn sinh năm 1938, trong một gia đình có truyền thống hiếu học và cách mạng. Bố là Hoàng Thúy Mậu, người đầu tiên được giao trọng trách là Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến hành chính xã Tân Hồng (thị xã Từ Sơn), có chú là Hoàng Thụy Ba, người có bằng bác sỹ đầu tiên của Việt Nam và Đông Dương, một chú là Hoàng Gia Lịnh, giáo sư trường tư thục Thăng Long, đã từng dạy học cho Võ Nguyên Giáp, Đặng Thai Mai…Xuất thân trong một gia đình cách mạng, lại thông minh và ham học hỏi, năm 1950, khi đang học tại trường THPT Hàn Thuyên (Bắc Ninh), Hoàng Thúy Toàn được chọn đi học tại trường Thiếu sinh quân Việt Bắc. Tại đây, ông được học hầu hết các môn cơ bản như lịch sử, văn hóa, hội họa, viết văn, làm báo, múa, hát… rồi tham gia lao động như vào rừng lấy tre, nứa về dựng nhà, làm giường, làm bàn ghế… Cuộc sống trong kháng chiến kham khổ, xa gia đình và tự lập chính là những thử thách đầu đời đối với một cậu bé mới tròn 12 tuổi, giúp ông sớm hình thành nhân cách, bản lĩnh và trí tuệ cho những bước đi sau này của cuộc đời mình.Năm 1954, Hoàng Thúy Toàn được cử đi học tiếng Nga tại Liên Xô. Ông kể: “Từ đây đã mở ra cho mình một chân trời mới. Những con người của nước Nga và văn hóa Nga như có một sức hút mãnh liệt, để rồi càng học, càng tìm hiểu, càng thấy trái tim mình rung động đến lạ thường. Từ đó, tôi đã coi nước Nga như một phần máu thịt của mình…” Ông lao vào học ngày, học đêm ngôn ngữ và văn hóa Nga và chỉ 4 năm sau (1958) đã viết được một số truyện ngắn bằng tiếng Nga. Và cũng từ đây, ông bắt đầu dịch những bài thơ đầu tiên bằng tiếng Nga gửi về đăng báo tại Việt Nam. Năm 1961, Hoàng Thúy Toàn tốt nghiệp trở về nước giảng dạy tại Trường trung cấp Ngoại ngữ (Mễ Trì - Hà Nội). Năm 1964, ông được điều động về công tác tại Nhà xuất bản Văn học cho đến lúc nghỉ hưu (1998).

Có thể nói, suốt 11 năm rèn đức, luyện tài tại trường Thiếu sinh quân và du học tại Nga của Hoàng Thúy Toàn giống như một cây non được ươm trồng, uốn nắn và dày công chăm sóc, để suốt mấy chục năm sau là khoảng thời gian dài bội thu trái ngọt. Vừa làm công tác quản lý như phụ trách mảng văn học Nga, rồi Trưởng ban Văn học nước ngoài, Chủ tịch Hội đồng văn học dịch, Phó giám đốc Nhà xuất bản Văn học, nhưng Hoàng Thúy Toàn vẫn miệt mài với công việc dịch thuật và sáng tác các tác phẩm báo chí và văn học. Bên cạnh hàng trăm tác phẩm được đăng trên các báo và tạp chí, ông còn dịch và xuất bản trên 60 đầu sách, trong đó có 10 tập thơ, 10 tập truyện, 20 cuốn về văn học dân gian và văn học thiếu nhi… Ngoài ra, ông còn xuất bản 10 đầu sách bàn về thơ ca, cùng hàng chục đầu sách về trao đổi, nghiên cứu văn học dịch và lao động dịch thuật, trở thành những tài liệu quý cho nhiều thế hệ dịch giả Việt Nam cùng tham khảo.

Bằng những cống hiến của mình cho văn học, đặc biệt là văn học Nga, dịch giả Hoàng Thúy Toàn đã nhận được rất nhiều giải thưởng cao quý, trong đó phải kể đến Giải thưởng quốc tế về dịch thơ Nga của Hội nhà văn Liên Xô và Liên hiệp các Hội hữu nghị Liên Xô; “Huy chương PutKin” của Hội nhà văn Nga; “Kỷ niệm chương Xecgay Exenhin” của Hội nghiên cứu Xecgay Exenhin; Giải thưởng của Hội nhà văn Việt Nam và Hội liên hiệp các Hội văn học nghệ thuật Việt Nam”; Giải thưởng “Ngôi sao bạc” của Liên hiệp các Hội hữu nghị và Hội nhà văn Mông cổ. Đặc biệt, năm 2010, tại Điện Kremli ông vinh dự được Tổng thống Nga Dmitry Medvedev trao tặng Huân chương Hữu nghị, Huân chương cao quý của nhà nước Nga. Ông còn được Đảng và Nhà nước Việt Nam trao tặng “Huân chương  Lao  động  hạng  Hai”, cùng nhiều Bằng khen của Tổng liên đoàn lao động Việt Nam, Hội nhà văn Việt Nam; Hai lần được Bộ văn hóa phong tặng danh hiệu “Chiến sỹ văn hóa”; Kỷ niệm chương “Vì sự nghiệp Văn học nghệ thuật” của Liên hiệp các Hội văn học nghệ thuật Việt Nam.

Nhà  văn,  dịch  giả  Hoàng Thúy Toàn tâm sự: “Hạnh phúc lớn nhất của tôi là được gắn bó với  nước  Nga,  văn  học  Nga, và sẽ tiếp tục cho đến khi sức cùng,  lực  cạn  mới  thôi”.  Bởi thế, ngay từ lúc mới nghỉ hưu (1998), ông đã vui vẻ nhận lời mời làm Giám đốc Trung tâm Văn hóa ngôn ngữ Đông - Tây, nguyện là sợi chỉ hồng kết nối bốn phương, để nhân dân Việt Nam đón nhận thêm nhiều tình cảm quý báu của các bạn Nga và quốc tế… Niềm vui lớn nhất của nhà văn, dịch giả Hoàng Thúy Toàn khi về hưu là đã sáng lập và khánh thành được “Nhà lưu niệm văn học Nga tại Việt Nam” ở ngay giữa làng quê Phù Lưu của mình, có điều kiện trưng bày hàng nghìn hiện vật gồm sách, báo, tranh, ảnh, kỷ vật… liên quan đến văn học Nga và nước Nga mà ông đã dày công sưu tầm, lưu giữ suốt mấy chục năm qua. Ông cũng đã tổ chức 8 cuộc triển lãm các hiện vật tại Việt Nam theo từng chuyên đề như “Hơn nửa thế kỷ thơ Nga ở Việt Nam”; “PutKin ở Việt Nam”; “Nước Nga trong văn học Việt Nam”… Ông cũng rất vui vì từ khi Nhà lưu niệm ra đời đã đón hàng  trăm  đoàn  khách  trong nước và quốc tế về thăm, đánh giá cao và động viên, khích lệ rất nhiều.

Xuân này, nhà văn, dịch giả Hoàng Thúy Toàn đã sang tuổi 80. Hơn 60 năm miệt mài, bền bỉ gắn bó với văn học Nga, ông đã làm việc không ngừng nghỉ để có một khối lượng tác phẩm rất lớn, trở thành một trong những cây đại thụ của văn học dịch Việt Nam. Nhân dịp đón xuân Mậu Tuất 2018, chúc ông luôn dồi dào sức khỏe, xây dựng Nhà lưu niệm văn học Nga ngày càng phát triển, góp phần vun đắp cho tình hữu nghị Việt - Nga mãi mãi xanh tươi, đời đời bền vững.

Hoàng Ngọc Bính
Top