Bao dien tu Bac Ninh
Thứ sáu, 08/12/2017 - 08:39
Sức sống tuồng Tam Lư
Trong xã hội hiện đại, khi nhiều loại hình nghệ thuật giải trí mới lên ngôi thì... tuồng Tam Lư, phường Đồng Nguyên (thị xã Từ Sơn) vẫn có đất sống, được nhân dân địa phương và nhiều nơi tìm đến đặt liên hệ biểu diễn, nhất là vào dịp đầu xuân và các ngày lễ trọng.

Chúng tôi tìm về khu phố Nguyễn để gặp đội ngũ kế cận tuồng Tam Lư đến nay vẫn còn say cháy với môn nghệ thuật này. Bên ấm trà nóng, Nghệ sĩ Ưu tú Nguyễn Đức Tú và Nghệ sĩ Ưu tú Phan Thanh Vân bồi hồi khi kể lại các vở diễn cùng những hoài niệm về thời hoàng kim của tuồng. Phong trào tuồng Tam Lư phát triển hưng thịnh nhất từ năm 1956 đến 1986, khi ấy Đồng Nguyên có 4 đội tuồng là Tam Lư, Cẩm Giang, Sậy, Viềng, riêng tuồng Tam Lư là vang danh hơn cả có truyền thống, có thầy dạy truyền nghề. Thành viên trong đội tuồng Tam Lư có lúc lên tới 50 người với các gương mặt xuất sắc: Cụ Ba Liên, kép Sáu Khiêm, kép Đắc Thông… đào Lũy, đào Đồng, đào Lự… Thế hệ trẻ xuất sắc có kép Lưu Mốc, đào Đồng… Các vở diễn được biểu diễn nhiều như: “Trưng Trắc-Trưng Nhị”, “Tiếng gọi non sông”, “Sơn Hậu”, “Chiêu Quân Cống Hồ”… Những năm đế quốc Mỹ leo thang phá hoại miền Bắc, tiếng trống tuồng vẫn ròn rã trong đêm, tuồng Tam Lư đã góp phần cổ vũ, động viên quân, dân hăng hái lao động sản xuất và chiến đấu bảo vệ Tổ quốc.

 

 

CLB nghệ thuật tuồng Đồng Nguyên diễn vở “Phụng Nghi Đình” phục vụ nhân dân tại đền Cẩm Giang, phường Đồng Nguyên.

 

Tuy nhiên, phong trào tuồng ở Tam Lư cũng có thời kỳ bị lắng xuống do diễn viên tuổi cao sức yếu không phụng tổ được, rồi lần lượt qua đời. Đến năm 1992, khi đoàn tuồng Hà Bắc giải thể, một số diễn viên là con em quê hương Tam Lư với tình yêu, lòng say mê nghệ thuật tuồng đã làm đơn đề nghị UBND xã Đồng Nguyên cho phép tái lập đoàn tuồng Tam Lư gồm 12 thành viên, do Nghệ sĩ Ưu tú Nguyễn Đức Tú làm Trưởng đoàn. Để mở rộng và thu hút thêm thành viên, năm 2014, UBND phường Đồng Nguyên cho phép đoàn tuồng Tam Lư chuyển thành CLB nghệ thuật tuồng Đồng Nguyên với 15 người tham gia. Từ khi thành lập, CLB triển khai dàn dựng, luyện tập các trích đoạn tuồng mẫu mực và các vở tuồng truyền thống như: Nữ tướng Đào Tam Xuân, Sơn Hậu, Lã Bố Hý Điêu Thuyền, Mộc Quế Anh Dâng Cây… Với sự tập luyện hăng say, trình diễn chất lượng, CLB nhận được nhiều hợp đồng biểu diễn trong và ngoài tỉnh, được nhân dân mến mộ và khen ngợi. Bà Hoàng Thị Kim, 57 tuổi, thành viên CLB nghệ thuật tuồng Đồng Nguyên chia sẻ: “Tuồng là một môn nghệ thuật khó nhưng khi đã học được thì thấy hay và say mê lắm, không đi diễn là nhớ do ngấm vào máu rồi. Hàng năm, chúng tôi đi diễn nhiều nhất là vào tháng 2, tháng 3 khi các địa phương có hội hè, đình đám…”.

Ngoài tập luyện phục dựng các vở tuồng truyền thống, CLB còn tìm tòi, khai thác các kịch bản mới, hiện đại mang hơi thở cuộc sống để tham gia các hội diễn của tỉnh, khu vực, toàn quốc và đều đạt thành tích cao. CLB có 4 thành viên được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ ưu tú (NSƯT): Nguyễn Đắc Hán, Nguyễn Đức Tú, Phan Thanh Vân, Nguyễn Thị Bích Tần. Hiện CLB đang bảo tồn gần 100 kịch bản, vở tuồng đã dàn dựng và chưa dàn dựng. Để góp phần phục vụ các vở diễn thành công, NSƯT Nguyễn Đức Tú và Thu Hương trong CLB đã sưu tầm, nghiên cứu trang phục tuồng truyền thống và tự thiết kế, cắt may cung cấp cho các thành viên CLB.

 

 

Hai NSƯT Nguyễn Đức Tú và Phan Thanh Vân tại hội diễn sân khấu không chuyên toàn quốc tại Đà Nẵng năm 2015.

 

NSƯT Nguyễn Đức Tú, Chi hội Trưởng Chi hội Sân khấu (Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh), Chủ nhiệm CLB nghệ thuật tuồng Đồng Nguyên cho biết: Xưa chúng tôi vẫn được nghe câu ví von của các cụ về tuồng thế này: “Nghe giục trống chầu, đâm đầu mà chạy/Nghe rao trống chiến, không khiến cũng đi. Đêm đêm tiếng trống tuồng ở quê tôi rộn rã, lớp trẻ chúng tôi háo hức lắm, tối làm xong bài tập về nhà là rủ nhau đến nơi tập trước cả diễn viên. Chúng tôi bắt chước, thuộc lời rất nhanh, được nghỉ học lại rủ nhau diễn tuồng cũng phân vai rồi theo điệu bộ của các bác, các chị tập. Thực sự những năm đó, tuồng Tam Lư là “món ăn” tinh thần không thể thiếu trong cuộc sống. Đến nay, dù tuồng không còn được như xưa, nhưng không vì thế mà mất đi giá trị, tuồng vẫn có một chỗ đứng quan trọng trong đời sống đương đại, nhất là ở những làng quê, đất tuồng”.

Thực tế tuồng là một môn nghệ thuật khó, để trở thành một diễn viên tuồng ngoài phải biết hát hay, múa đẹp, diễn xuất giỏi còn phải tự biết kẻ mặt nhân vật. Việc này thường do thầy truyền nghề cách kẻ hoặc “học lỏm” được. Hóa trang của nghệ thuật tuồng là cách giới thiệu nhanh nhất tới khán giả về nhân vật khi bước ra sân khấu thuộc loại nào? Trung hay nịnh, thiện hay ác, nóng nực cục cằn hay nhân từ đức độ… cũng bởi khó mà ngày nay giới trẻ ngại tiếp cận với tuồng, vì thế việc tiếp nối gìn giữ và phát huy vẫn còn là nỗi băn khoăn không chỉ riêng CLB nghệ thuật tuồng Đồng Nguyên mà còn nhiều CLB tuồng ở các địa phương khác.

Sức sống tuồng Tam Lư vẫn âm ỉ cháy, bởi có những người con đất tuồng dù đã nghỉ hưu, lên chức ông, chức bà nhưng vẫn đam mê môn nghệ thuật truyền thống này, nhưng liệu rằng “tre già, măng có mọc” khi tỷ lệ người trẻ tuổi kế cận hiện nay quá thấp. Vì vậy, để nghệ thuật tuồng luôn được gìn giữ, phát huy thì mỗi người dân, nhất là thế hệ trẻ hãy dành thời gian tìm hiểu và xem tuồng để hiểu được vẻ đẹp và cái hay mà tuồng đem lại, đồng thời các cấp, ngành cũng cần có nhiều giải pháp hơn nữa để nghệ thuật tuồng không bị mai một trong tương lai.

Bài, ảnh: Minh Hường
Top