Nằm bên bờ Nam sông Cầu, thôn Hữu Chấp còn có tên nôm làng Chắp, thuộc xã Hòa Long, thành phố Bắc Ninh, từng nổi tiếng là đất của cây lúa chiêm với câu ca: “Mật Diềm, chiêm Chắp”, mà còn là quê hương của các nhà khoa bảng, làng Quan họ gốc… Song tất cả đã được kết tinh, hội tụ và phản ánh ở ngôi đình làng với lễ hội truyền thống.

" /> Hội kéo co đình Hữu Chấp ẩn chứa tín ngưỡng cầu mùa
Bao dien tu Bac Ninh
Thứ sáu, 29/07/2011 - 09:35
Hội kéo co đình Hữu Chấp ẩn chứa tín ngưỡng cầu mùa
 

Nằm bên bờ Nam sông Cầu, thôn Hữu Chấp còn có tên nôm làng Chắp, thuộc xã Hòa Long, thành phố Bắc Ninh, từng nổi tiếng là đất của cây lúa chiêm với câu ca: “Mật Diềm, chiêm Chắp”, mà còn là quê hương của các nhà khoa bảng, làng Quan họ gốc… Song tất cả đã được kết tinh, hội tụ và phản ánh ở ngôi đình làng với lễ hội truyền thống.

Hữu Chấp là một làng cổ thuộc vùng đất có dãy núi Quả Cảm và nơi sông Ngũ Huyện Khê đổ ra sông Cầu. Dãy núi Quả Cảm từ ngàn xưa là nơi cư trú của người Việt cổ và đã để lại các di tích, di vật có niên đại trên 2000 năm. Sông Cầu (xưa có tên là Nguyệt Đức) không những mang phù sa màu mỡ bồi đắp cho những xóm đôi bờ, mà còn là con sông lịch sử-văn hóa, ghi lại nhiều sự kiện lịch sử trọng đại của dân tộc trong các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm.

Vùng đất ven sông Cầu còn là quê hương của những làng nghề, làng khoa bảng và làng Quan họ gốc nổi tiếng như: gốm Đương Xá, mía mật Xuân Đồng, dâu tằm Viêm Xá… Các làng khoa bảng như: Đẩu Hàn với tên tuổi tiến sĩ Đỗ Vĩnh An, Hữu Chấp với tên tuổi tiến sĩ Đỗ Lệ Trạch (Đỗ Quang Tuyển)… Các làng quan họ gốc nổi tiếng như: Viêm Xá (Diềm), Đặng Xá, Xuân Viên, Xuân Ái, Xuân Đồng, Hữu Chấp…

Nằm trong vùng đất trên, Hữu Chấp từ lâu đời đã có người Việt cổ về đây sinh cơ lập nghiệp tạo dựng lên làng xóm trù mật. Đến thời Lê Sơ, quê hương Hữu Chấp được biết đến với tên tuổi của tiến sĩ Đỗ Lệ Trạch (Đỗ Quang Tuyển). Ông đỗ Đệ tam giáp đồng tiến sĩ xuất thân khoa Canh Tuất niên hiệu Cảnh Lịch 3 (1550) đời vua Mạc Phúc Nguyên, làm quan đến chức Đô cấp sự trung, là vị quan thanh liêm, chính trực và có nhiều công lao với dân với nước.

Dẫu trải thăng trầm lịch sử, quê hương Hữu Chấp vẫn gìn giữ được những nét cổ kính văn hiến và được thể hiện ở tên đất, tên làng, quần thể di tích cổ kính, thuần phong mỹ tục. Song bề dày lịch sử và văn hiến của làng Hữu Chấp đã được kết tinh, hội tụ và phản ánh ở ngôi đình làng.

Đình Hữu Chấp được khởi dựng vào thời Lê Trung Hưng với quy mô lớn, chạm khắc trang trí lộng lẫy. Năm 1950, thực hiện lệnh tiêu thổ kháng chiến chống Pháp, ngôi đình bị phá huỷ một phần. Đến năm 1998, nhân dân địa phương cùng nhau công đức tiền của trùng tu lại ngôi đình theo dáng vẻ truyền thống. Đó là tòa đại đình to lớn, kiến trúc kiểu chữ Đinh, với các lớp mái ngói đao cong uốn lượn duyên dáng. Căn cứ vào tài liệu và sắc phong của đình Hữu Chấp, người được thờ ở đây là “Thánh Tam Giang” có công đánh giặc Lương ở thế kỷ thứ VI. Và đình Hữu Chấp từng nổi tiếng trong dân gian bởi lễ hội truyền thống với tục kéo co.

Hàng năm, theo tục lệ cứ đến ngày mồng 4 tháng Giêng (âm lịch) đình Hữu Chấp lại được mở hội. Xưa để tổ chức lễ hội, ngay từ trong năm làng đã họp bàn bầu ra quan đám, phân việc cho các giáp. Quan đám và các giáp được nhận ruộng công để lo việc đình đám. Vào hội, ngay từ mồng 3, đình đã được mở cửa để bao sái đồ thờ tự, phong cờ quạt. Ngày 4 chính hội, dân làng tổ chức rước Thần từ nghè về đình làng để tế lễ và mở hội. Vật tế Thần là xôi, gà, rượu, hoa quả, hương hoa. Tế lễ diễn ra trong hai ngày mồng 4 và mồng 5. Trong những ngày lễ hội, sau phần lễ là phần hội với nhiều tục trò dân gian vui chơi giải trí như: Quan họ, đu cây, ném pháo, chọi gà… và nổi tiếng là trò chơi kéo co.

Để chuẩn bị cho hội kéo co, làng tổ chức chọn lựa các trai tráng khoẻ mạnh của các giáp và gia đình không có “bụi”; rồi cho người đi chọn 2 cây tre cái thật to, chặt hết cành lá, mang về đình, cạo hết tinh, đục hai gốc nối vào nhau và tết 5 con nhện bằng lạt buộc vào thân cây cho đẹp.

Vào hội, thanh niên trai tráng 4 giáp (Đông, Tây, Nam, Bắc) được chia làm hai bên Đông và Tây để thi kéo. Ban tổ chức cuộc thi gồm 4 ông “Hóa” cầm cờ đuôi nheo ra lệnh và điều khiển cuộc thi. Trai tráng các giáp tham gia cuộc thi, mình cởi trần, đầu chít khăn đỏ, quần lụa trắng thắt lưng màu đỏ. Cuộc thi kéo co được tổ chức ngay tại sân đình. Vào cuộc thi, trai tráng hai bên Đông và Tây thi nhau kéo và bên nào thắng 2/3 ván được coi là thắng cuộc. Thường thì bên Đông thắng cuộc và dân làng quan niệm năm đó sẽ được mùa màng. Đám kéo co quyết liệt, sôi động trong tiếng trống chiêng, cổ vũ hò reo vang dậy của dân làng và hàng ngàn khách thập phương. Lễ hội đình Hữu Chấp với tục kéo co nổi tiếng đã ẩn chứa tín ngưỡng cầu mùa của người Việt cổ trồng lúa nước và thuộc nền văn minh của cư dân nông nghiệp.

Lễ hội đình Hữu Chấp nổi tiếng, hàng năm không những đã thu hút đông đảo nhân dân địa phương và hàng ngàn quý khách tham gia vào những sinh hoạt văn hóa truyền thống vui tươi, lành mạnh, mang đậm bản sắc dân tộc, mà đã góp phần làm nên bản sắc văn hiến quê hương, đất nước.

Bài, ảnh: Đỗ Thị Thủy

Top